Leopold Tyrmand

W tym roku przypada  100. rocznica urodzin i 35. rocznica śmierci „wybitnego pisarza, dziennikarza i publicysty” i Sejm „w uznaniu wielkich zasług Artysty, postanawia oddać Mu hołd”* ustanawiając 2020 Rokiem Leopolda Tyrmanda.

35 lat temu zmarł Leopold Tyrmand - Książki

Materiały prasowe Leopold Tyrmand (zdjęcie dzięki uprzejmości Matthew Tyrmanda)*
https://kultura.onet.pl/ksiazki/35-lat-temu-zmarl-leopold-tyrmand/fw63nfk

Dzisiaj to mniej znana, ale ważna dla kultury i literatury, postać. Kojarzony ze środowiskiem „bikiniarzy” i jazzem. Publikował recenzje teatralne, muzyczne i sportowe w „Ekspresie Wieczornym”, „Tygodniku Powszechnym”, „Rzeczpospolitej”, „Dziś i Jutro”, „Ruchu Muzycznym”. Pracował w redakcji „Przekroju”, która w 1948 roku wysłała go na Kongres Intelektualistów we Wrocławiu, skąd przywiózł wywiady między innymi z Picassem, Erenburgiem, Szołochowem i fizykiem Julianem Huxleyem. Był on nie tylko bezlitosnym krytykiem komunizmu, lecz także arbitrem warszawskiej elegancji, znawcą i namiętnym propagatorem zakazanego w czasach stalinowskich jazzu. »Nikt, kto skłonny jest walczyć o godność własną i chce pozostać w zgodzie z własnym sumieniem, nie zgodzi się na to, żeby nazywać dzień nocą, ciemnotę kulturą, zbrodnię przyzwoitością, niewolę wolnością – na mocy dekretu komunistycznych władców« – pisał” **

Najbardziej znane są jego dwie książki: „Zły” i „Dziennik 1954”.

„Zły” to jednocześnie kryminał i western, którego akcja toczy się w Warszawie oraz romans. Zaczyna się od serii napadów, takich trochę w style Janosika, z tym, że tu ofiarami są bandyci. Ludowa milicja staje na głowie, by dostać jedynego sprawiedliwego, szeryfa bez twarzy, który sprawia, że ludzie zaczynają się czuć bezpieczni. Podziemny światek Warszawy rusza na wojnę.  Tajemniczy bohater ma tylko jeden znak rozpoznawczy, niezwykłe, świetliste spojrzenie. W tle historia miłosna, której osią jest Marta Majewska, niechcący wciągnięta w przestępcze życie stolicy i sama Warszawa.

Jeszcze lepiej opisana Warszawa została w ” Dzienniku 1954„. Chociaż jego akcja obejmuje zaledwie trzy miesiące,  od 1 stycznia do 2 kwietnia 1954 roku,  jest to panorama miejsc, czasów i portretów ludzkich: opisuje powojenną, odbudowywaną z gruzów Warszawę, ale sięga też pamięcią do swoich okupacyjnych wędrówek po Europie i do lat trzydziestych; jest ironicznym kronikarzem bieżącego życia kulturalnego; przygląda się wnikliwie i złośliwie swoim współczesnym i obserwuje codzienność miasta, z jego kwitnącą, mimo reżimowych obostrzeń, „inicjatywą prywatną”; zdaje relację ze swojego romansu z osiemnastoletnią Krystyną (która w poprawionej, zredagowanej przez niego po latach wersji dziennika występuje jako szesnastoletnia Bogna). Wspomina znajomości z Młodym Zbigniewem Herbertem, Zygmuntem Kałużyńskim czy Stanisławem Kisielewskim.

Leopold Tyrmand: Jak polski bon vivant został obrońcą Ameryki ...

Jako konferansjer w warszawskiej Stodole podczas Jam Session w 1958 r. /Andrzej Zborski /East News 
*https://www.styl.pl/magazyn/news-leopold-tyrmand-jak-polski-bon-vivant-zostal-obronca-ameryki,nId,2156101#utm_source=paste&utm_medium=paste&utm_campaign=firefox


Literatura podmiotu

Proza:

  • Hotel Ansgar, Księgarnia Zdzisława Gustowskiego, Poznań 1948.
  • Zły, Wydawnictwo „Czytelnik”, Warszawa 1955.
  • Gorzki smak czekolady Lucullus, Czytelnik, Warszawa 1957.
  • Filip, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1961.
  • Życie towarzyskie i uczuciowe, Instytut Literacki, Paryż 1967.
  • Siedem dalekich rejsów, Polska Fundacja Kulturalna, Londyn 1975.
  • Wędrówki i myśli porucznika Stukułki (nieukończone, wydane w 1990).

Dziennik:

  • Dziennik 1954, I wydanie emigracyjne: Polonia Book Fund, Londyn 1980. Pierwsze oficjalne wydanie krajowe: Res Publica, Warszawa 1989. Wersja oryginalna w opracowaniu i z przedmową Henryka Dasko: Wydawnictwo Tenten, Warszawa 1995; II wydanie: Wydawnictwo Prószyński i S-ka, Warszawa 1999.

Zbiory esejów i publicystyki:

  • U brzegów jazzu, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków, 1957.
  • Notebooks of Dilettante (1970), w polskim wydaniu: Zapiski dyletanta, w tłumaczeniu Małgorzaty Wolanin. Wydawnictwo Rok i Oficyna Wydawnicza „Most”, Warszawa 1991.
  • Cywilizacja komunizmu, Polska Fundacja Kulturalna, Londyn 1972.
  • Tu w Ameryce, czyli dobre rady dla Polaków, Polska Fundacja Kulturalna, Londyn 1975.

Dramat:

  • Polacy, czyli pakamera, „Dialog” 1961 nr 6.

Scenariusz:

  • Niebo – projekt scenariusza, „Dialog” 1963 nr 6.

Literatura przedmiotu:

  • Dziewoński, Roman. W cieniu “Złego” / Roman Dziewoński. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2008. Print.
  • Forajter, Wacław. Zły Leopolda Tyrmanda jako literatura środka : tekst i konteksty / Wacław Forajter. Kraków: “Universitas,” 2007. Print.
  • Górka, Marek. Leopold Tyrmand – kontestator komunizmu : rzeczywistość dekady stalinowskiej w zwierciadle Dziennika 1954 oraz prasy PRL / Marek Górka ; Politechnika Koszalińska. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 2014. Print.
  •  Iwasiów, Inga. Opowieść i milczenie : o prozie Leopolda Tyrmanda / Inga Iwasiów. Szczecin: Wydaw. Naukowe US, 2000. Print.
  • Kowalczyk, Marcin. Tyrmand karnawałowy / Marcin Kowalczyk. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, 2008. Print.
  •  Pasterska, Jolanta. Świat według Tyrmanda : przewodnik po utworach fabularnych / Jolanta Pasterska. Rzeszów: “Fosze,” 2000. Print.
  • Przybylski, Ryszard K. O tym jak Leopold Tyrmand wałęsał się w świecie kultury popularnej / Ryszard K. Przybylski. Poznań: Poznańskie Studia Polonistyczne, 1998. Print.
  • Woźniak, Marcel. Biografia Leopolda Tyrmanda : moja śmierć będzie taka, jak moje życie / Marcel Woźniak. Kraków: Wydawnictwo MG, 2016. Print.
  • Urbanek, Mariusz. Zły Tyrmand / Mariusz Urbanek. Warszawa: Iskry, 2019. Print.

I jeszcze ciekawostka,  film Pan T. czy Pan Tyrmand?

* cytat z uchwały Sejmu

** cytat z ” Cywilizacji komunizmu”

Źródła:

1.

2.

3.